تاریخ انتشار:92/11/26 - 14:02
شماره مطلب:13921126
بایدهای اجرایی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

در مسیر تحول، در اولین گام باید مولفه‌های اساسی آموزش و پرورش به عنوان زیر بناهای اصلی فهرست شود و بایدهای هر یک از زیر بناها جدا جدا تعریف شود.

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری فارس، شعبانعلی رمضانیان رئیس سازمان بسیج فرهنگیان طی دو یادداشت درباره «بایدهای اجرایی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش»، مطالبی را مطرح کردند که شماره یک این یادداشت ارائه می‌شود:

نویسنده: انقلاب شکوهمند اسلامی ایران از ابتدا با هدف بازسازی بنیا‌ن‌های جامعه اسلامی شکل گرفته و در پی برقراری جامعه ایده‌آل و تربیت انسان‌های متعالی است.

معمار کبیر انقلاب، امام راحل (ره) که خود نمونۀ برجستۀ انسان تربیت شدۀ این مکتب است می‌فرماید: "اساس عالم بر تربیت انسان است "[1]و "هر نبی ای آمده است، تا آخر فقط شغلش این بوده که انسان درست بکند. تربیت کند انسان را " [2] در دیدگاه امام(ره) پیروزی نهایی انقلاب اسلامی و بر قراری استقلال کشور در گرو تحول فرهنگی همه جانبه و شکل‌گیری بنیادهای دینی است و می‌فرماید"بزرگترین تحولی که باید بشود، در فرهنگ شود."[3]

امام راحل فرهنگ را مبدا همه خوشبختی‌ها و بدبختی‌های ملت می داند و توصیه می‌نماید، نباید فرهنگ ناصالح باشد. [4]مقام معظم رهبری نیز همان اندیشه را تعقیب می‌فرمایند و برای تحقق آن، نگاه‌ها را متوجه مهمترین دستگاه فرهنگ ساز می‌کنند و ضرورت تحول بنیادین آموزش و پرورش را گوشزد می‌کنند[5] و به نوعی تحقق ارزش‌ها و آرمان‌های متعالی انقلاب اسلامی را منوط به تحول همه جانبه در نظام تعلیم و تربیت و آموزش و پرورش کشور می‌دانند.

تأکیدات امام راحل(ره) و رهبری معظم انقلاب فراوان و مربوط به همه دوران با برکت انقلاب است اما با وجود همه تأکیدات و گذشت زمان قابل توجه از عمر پر برکت انقلاب و وجود فرصت‌های بسیار زیاد برای پرداختن به این مهم، هنوز اقدامات صورت گرفته، محدود، ناکافی و در مراحل ابتدایی کار قرار دارد. یعنی با وجود آنکه به کرات از ضرورت تحول و ابعاد آن صحبت به میان آمده، کمتر به اجرای آن همت گمارده شده است.

قریب به اتفاق تلاش‌ها و فعالیت‌های صورت گرفته جنبه نظری داشته و اقدامات عملی برای بهبود اجزاء و عناصر آموزش و پرورش در طی سه دهه بعد از انقلاب اسلامی اغلب اصلاحی، بطئی و بسیار کند است(تحولی نیست و بنیان‌ها را شامل نشده است)، هنوز تعلیم و تربیت تراز انقلاب اسلامی به وجود نیامده و دستگاه آموزش و پرورش در جایگاه واقعی خود قرار نگرفته و کارکرد مورد انتظار را ارائه ننموده است.

مقام معظم رهبری ریشه این مسئله و دلیل دوری آموزش و پرورش از جایگاه واقعی خود و ناتوانی در ارائه کارکرد مطلوب را در عدم ابتنای آن بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی و وارداتی بودن نظام فعلی می‌دانند. ایشان بیان می کنند:" نظام آموزشی ما نظام وارداتی است و بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی مبتنی و استوار نمی‌باشد" به استناد فرمایشات ایشان بسیاری از چالش ها، کاستی ها و مسائلی که آموزش و پرورش با آن روبروست ریشه در مبانی نظری و روش‌های وارداتی این نظام دارد که با اعتقادات، باورها، انتظارات و فرهنگ مردم مؤمن و خداجوی ما همخوانی ندارد.

در بعد نظری، در چندسال اخیر، اصل موضوع مورد توجه جدی تر مسئولان و متولیان تعلیم و تربیت قرار گرفته و در پاسخ به ندای رهبر معظم انقلاب اسلامی، اقدامات شایسته‌ای صورت گرفته که خروجی آن "سند تحول بنیادین آموزش پرورش" است. نسخه مکتوبی که در تهیه و تدوین آن جمع زیادی از کارشناسان و صاحب نظران مختلف مشارکت داشته‌اند و در نهایت به تأیید و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده و توسط مقام معظم رهبری برای اجرا، ابلاغ شده است.

بنا بر اذعان اکثر صاحبنظران، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش حاوی مبانی نظری تحول در نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی است که با الهام از آموزه‌های وحیانی و معارف بلند مکتب اسلام و تعالیم حیات بخش اهل بیت علیهم السلام تدوین شده است.

تدوین سند، مقدمه ای لازم برای ایجاد تحول است اما تحول، نیازمند دگرگونی اساسی در ارکان و اجزای آموزش و پرورش فعلی است تا در آن صورت، هر آن چیزی که در قالب مبانی نظری تهیه و ترسیم شده است، امکان اجرایی شدن پیدا کند. به عبارت دیگر سند تحول تصویری است از آنچه مطلوب جامعه است، بنابراین چگونگی رسیدن به آن و سیر مراحل تحقق و از آن مهمتر، سلسله اقدامات لازم برای رسیدن و... اینها همه مجموعهای از اقداماتی است که می بایست به اجرا در آید تا به تحول برسیم.

به فرموده مقام معظم رهبری: "امروز آموزش و پرورش یک سند مکتوبی در دست دارد که شیوه تحول بنیادی در آموزش و پرورش را تعیین کرده. خیلی خوب، بخشی از این کار انجام گرفت، منتها این سند مثل نسخه پزشک است. اگر ما به پزشک مراجعه کردیم ،حق معاینه دادیم و پزشک هم یک معاینه کاملی کرد و یک نسخه‌ای نوشت و به ما داد، ما هم توی جیبمان گذاشتیم ،رفتیم خانه و فکر کردیم تمام شد، این با نرفتن پیش پزشک هیچ تفاوتی ندارد...این نسخه است. این نسخه احتیاج دارد به این که یک برنامه‌ریزی دقیق بر اساس بند بند این سند انجام بگیرد...باید قدم به قدم این سند تحول برنامه ریزی شود. باید یک نقشه راه وجود داشته باشد".[6]

آنچه که واقعیت دارد و در کلام رهبر معظم انقلاب نیز آمده این است که هنوز گام‌های زیر بنایی و اقدامات زمینه ساز برای اجرای تحول به اجرا در نیامده و هنوز زیر ساخت‌های لازم برای اجرا فراهم نشده است. تا زیر ساخت‌ها مهیا نشود، تا پیش‌بینی‌های لازم صورت نگیرد و بر اساس آن برنامه‌ای معین و مدون که در بر دارنده همه الزامات باشد، طراحی نشود و تازمانی که گام‌های برنامه‌ریزی شده پی در پی به اجرا در نیاید، صحبت از اجرای سند تحول و دگرگونی در نظام آموزش و پرورش، صحبت از آرزوها و آرمان‌هاست که با اجرا و عمل فاصله بسیار دارد.

در کلام رهبری علاوه بر ضرورت اجرا و لزوم طراحی و برنامه‌ریزی برای آن، اشاره به بعضی از خطرات و آسیب‌های پیش رو نیز به چشم می‌خورد. ایشان در همان ابتدای راه به دو خطر جدی که می‌تواند مانع اساسی اجرایی شدن تحول گردد و سند را از ماهیت خود دور کند، اشاره می‌نمایند و همگان را نسبت به آن پرهیز می دهند. دو عاملی که احتمال وقوع آن بسیار بوده و تا الان برخی از شواهد و قرائن آن نیز آشکار شده است.

این دو خطر جدی که رهبری معظم انقلاب از مدتها قبل به آن پرداخته‌اند عبارت است از؛ "به فراموشی سپرده شدن اقدامات گذشته با جابجایی مسئولان" و " شتابزدگی و تعجیل در اجرا و وانمود کردن برخی از اقدامات اجرایی معمول به جای اجرای سند تحول". رهبری با حساسیت و دقت ضمن بر شمردن اصل ضرورت تحقق این نسخه شفا بخش، اذهان را متوجه مسائل مهمی می‌نماید که ممکن است در مسیر طولانی و پر زحمت اجرا به وجود آید و به عنوان مانع در این باره بحساب می‌آید.

ایشان در خصوص ضرورت اول می‌فرمایند:"اینجوری نباشد که امروز یک مسئولی، یک وزیری، یک مدیری در بخشی تصمیمی بگیرد، بعد فردا یکی بیاید طبق سلیقه آن را عوض کند. این هدر دادن وقت و نیروی کشور خواهد بود. باید یک برنامه‌ریزی مستحکم و دقیقی برای این تحول بنیادین صورت بگیرد. باید یک نقشه راهی در اختیار باشد، این را همه قبول کنند، همه تایید کنند، همه تصدیق کنند و تضمین شده باشد...کار را نباید رها کرد کار باید تا رسیدن به نتیجه نهایی دنبال شود"[7] و در جای دیگر به ضرورت دوم اشاره می‌نمایند و مسئولان وقت را از شتابزدگی و انجام کارهای سطحی باز می‌دارند[8] زیرا به این اعتقاد دارند که بحث تحول، بحثی شکلی و روبنایی نیست. آموزش و پرورش ما سوغاتی و وارداتی است، که اهداف خاصی پشت سر آن قرار داشته و ما سال‌ها به این شکل عمل کرده ایم ،باید یک نو سازی و دگرگونی اساسی در همه بخشها و اجزای این نظام شکل گیرد تا قابلیت پرورش و تربیت نسل تراز انقلاب در آموزش و پرورش پدید آید.

در یک جمع بندی و با کنار هم گذاشتن مجموع مطالبات و سفارشات و همچنین ملاحظه اقتضائات تعلیم و تربیت اسلامی، این نتیجه حاصل می‌شود که آموزش و پرورش راهی جز تحول بنیادی ندارد و تحول نیز باید متوجه بنیانها و زیر بناها شود. باید آموزش و پرورش جامعه اسلامی کارکرد خاص خودش را پیدا کند و برای این منظور باید زیر بناهای آموزش و پرورش دگرگون شود و بار دیگر هر یک از آنها بر اساس فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی طراحی و ساخته شود.

در مسیر تحول، در اولین گام می بایست مولفه‌های اساسی آموزش و پرورش به عنوان زیر بناهای اصلی فهرست شود و بایدهای هر یک از زیر بناها جدا جدا تعریف شود و در گام بعد، باید طراحی یا معماری لازم صورت گیرد و بر اساس آن برنامه‌ریزی شود تا در گام های بعد با اجرای هر برنامه، یکی یکی زیربناها ایجاد(ساخته) شود و نهایت سقف تحول بر آن نهاده شود.

از آنجایی که بخشی از زیر بناها و مؤلفه‌های اثرگذار در درون سازمان آموزش و پرورش قرار می‌گیرند و برخی خارج از آن تعریف می‌شوند، لذا تحول همه جانبه باید در آن واحد متوجه هر دو محیط درون سازمانی و برون سازمانی باشد. چون در بخش درون سازمانی عوامل معلم و مربی، محیط آموزشی، محتوای درسی، روش‌های آموزشی-تربیتی، ساختار و سازمان، مدیریت، ابزار و لوازم آموزشی و کمک آموزشی و... به عنوان مهمترین مؤلفه‌های درونی نظام آموزشی و پرورشی به حساب می‌آیند پس؛ تحول درون سازمانی باید متوجه همین مؤلفه‌ها به عنوان زیر بناهای داخلی باشد و در بخش برون سازمانی، مسائلی مثل؛ نوع نگاه دیگران به تعلیم و تربیت ، حمایت و پشتیبانی از دستگاه تعلیم و تربیت، تعاملات و ارتباطات و خانواده و... از جمله مؤلفه‌های اثرگذار به نظر می‌رسند و لذا باید به عنوان زیر بناهای برون سازمانی به حساب آیند و برای دستیابی به آنها برنامه ریزی لازم صورت گیرد.

یک چنین انتظار و درخواستی با وسعت و پیچیدگی فوق العاده، نیازمند عزم و اراده‌ای به همان وسعت است و به طور طبیعی از عهده دست اندرکاران نظام تعلیم و تربیت به تنهایی بر نمی‌آید و همراهی، همکاری و عهده داری نقش دیگر دستگاه‌ها و سازمان‌ها را نیز می‌طلبد. رهبر معظم انقلاب در سخنرانی اردیبهشت ماه(سال92) به این مهم نیز اشاره کردند و فرمودند؛ همه دستگاه‌ها باید به آموزش و پرورش کمک کنند تا تحول شکل گیرد و تعلیم و تربیت اسلامی بر قرار شود. از اینرو بسیج فرهنگیان به عنوان یک تشکل در درون آموزش و پرورش (تشکیلات برآمده از دل آموزش و پرورش) با در اختیار داشتن جمع زیادی از متعهدترین و موثرترین نیروهای این دستگاه عظیم وظیفه خود می‌داند ضمن مطالبه برای اجرایی نمودن منویات رهبری و درخواست برای اقدام عملی در جهت اجرایی نمودن سند تحول، خود نیز وارد میدان شده و با استفاده از ظرفیت علمی و تجربی عناصر ارزشی همین دستگاه، اقدامات عملی و اجرایی برای دستیابی به تحول بنیادین به عمل آورد تا به سهم خود عمل کرده باشد. بدان امید که این اقدامات اولا مانع به فراموشی سپرده شدن این طرح در دوره جابجایی مسئولان و دست اندرکاران باشد و در ثانی با تشریح و تبیین جزئیات هر مولفه، مسئولان اجرایی را در پیشبرد اهداف تحول و اجرایی شدن آن یاری نماید. لذا برای ورود به فاز اقدام عملی، با فرض ضرورت تبیین بایدهای هر یک از مؤلفه‌های درون سازمانی و برون سازمانی آموزش و پرورش به عنوان اولین گام اجرایی شدن تحول، این مهم را در دستور کار آینده ‌قرار می‌دهیم تا با بیان و تشریح بایدهای هر یک از مؤلفه‌های فوق به شفاف تر کردن مسیر و راه اجرا کمک کرده باشیم. انشاءالله

"والسلام"________________________________________

[1]صحیفه جلد 14 ص 153

[2]همان جلد 8 ص 91

[3]صحیفه جلد 6 ص 252

[4]همان جلد 3 ص 306

[5]مقام معظم رهبری 12/2/85

[6]-مقام معظم رهبری 13/2/91

[7]-مقام معظم رهبری 13/2/91

[8]-همان 18/2/92

انتهای پیام/

افزودن نظر جدید

کد امنیتی
کد امنیتی برای جلوگیری از ارسال اسپم می باشد.
Image CAPTCHA
لطفا کاراکترهای تصویر را در کادر بالا وارد نمایید.

پیوندهای تصویری